Chuã biïn: TRÊÌN BAÅCH ÀÙÇNG
Biïn soaån: TÖN NÛÄ QUYÂNH TRÊN


LÏ VÙN NÙM

Hoåa sô: NGUYÏÎN QUANG CAÃNH


NGUYÏÎN QUANG VINH



NGUYÏÎN HUY KHÖI

lòch söû vieät nam baèng tranh
TAÄP 29

HOÀ QUYÙ LY
CHOÁNG GIAËC MINH

NHAØ XUAÁT BAÛN TREÛ

Hònh veä do phoâng veä “Lõch sûã Viïåt Nam bùçng tranh” thûåc hiïån
Hoåa sô thïí hiïån: Tö Hoaâi Àaåt, Lêm Chñ Trung, Lûúng Àõnh Quöëc.

Lúâi giúái thiïåu

Cöng trònh Lõch sûã Viïåt Nam bùçng tranh ra àúâi nhùçm muåc
àñch giúái thiïåu lõch sûã nûúác nhaâ möåt caách ngùæn goån, sinh àöång,
coá hïå thöëng qua nhûäng truyïån kïí suác tñch vaâ bùçng nhûäng tranh
veä minh hoåa.
Böå saách tranh nhiïìu têåp naây cöë gùæng phaãn aánh con ngûúâi vaâ
lõch sûã Viïåt Nam theo àuáng tiïën trònh lõch sûã vúái khöng gian,
vùn hoáa, y phuåc, tñnh caách phuâ húåp vúái tûâng thúâi kyâ, giai àoaån
lõch sûã.
Böå Lõch sûã Viïåt Nam bùçng tranh dûå kiïën seä thûåc hiïån xuyïn
suöët tûâ ngûúâi cöí Viïåt Nam cuãa caác thúâi àaåi àöì àaá, àöì àöìng
àïën thúâi Huâng Vûúng dûång nûúác; traãi qua haâng ngaân nùm Bùæc
thuöåc àïën thúâi kyâ àöåc lêåp tûå chuã cuãa Ngö, Àinh, Lï, Lyá, Trêìn,
Lï, Nguyïîn vaâ cuöëi cuâng laâ hai cuöåc khaáng chiïën chöëng Phaáp
vaâ chöëng Myä vûâa qua.
Böå saách chia thaânh nhiïìu têåp, möîi têåp viïët vïì möåt thúâi kyâ
hay möåt nhên vêåt, möåt vêën àïì tiïu biïíu cuãa thúâi kyâ àoá. Möîi
têåp coá cêëu truác àöåc lêåp riïng nhûng haâi hoâa trong möåt töíng thïí

chung laâ Lõch sûã Viïåt Nam. Trong quaá trònh biïn soaån, caác taác
giaã coân chuá yá thïí hiïån caác àùåc àiïím vùn hoáa, lïî höåi, phong tuåc
têåp quaán tiïu biïíu cuãa tûâng thúâi kyâ lõch sûã.
Cöng trònh naây laâ nöî lûåc chung cuãa caác hoåa sô, caác caán böå
nghiïn cûáu cuãa Viïån Khoa hoåc Xaä höåi taåi thaânh phöë Höì Chñ
Minh vaâ Nhaâ xuêët baãn Treã - Thaânh phöë Höì Chñ Minh.
Àêy laâ böå Lõch sûã Viïåt Nam bùçng tranh àêìu tiïn cuãa nûúác ta
àûúåc thïí hiïån vúái muåc àñch vaâ yïu cêìu trïn, nïn trong quaá trònh
biïn soaån chùæc khöng traánh khoãi nhûäng sú xuêët. Ban biïn soaån
vaâ Nhaâ xuêët baãn Treã mong àûúåc sûå goáp yá cuãa baån àoåc gêìn xa.
Thaânh phöë Höì Chñ Minh
Trêìn Baåch Àùçng

Năm 1402, vua Minh Huệ Đế băng hà, Yên vương Chu Lệ lên ngôi.
Vua Chu Lệ có tham vọng xâm lược nước Đại Ngu.

5

Năm Giáp Thân (1404), Trần Khang - một tôn thất nhà Trần - trốn
sang Yên Kinh, tự xưng là Trần Thiên Bình - con vua Trần Nghệ Tông.
Trần Khang xin vua Chu Lệ đem quân đánh Hồ Quý Lý, giúp nhà Trần
giành lại ngôi báu.

6

Vua Chu Lệ bèn phái Ngự sử Lý Kỳ đi sứ nước ta. Lý Kỳ nấn ná ở
lại dò xét tình hình nước Đại Ngu. Hồ Quý Ly muốn giết Lý Kỳ nhưng
hắn đã trốn thoát.

7

Năm sau, vua Chu Lệ sai mấy viên hoạn quan gốc Việt là
Nguyễn Toán, Từ Cá, Ngô Tín, Nguyễn Tông Đạo đi sứ nước ta.
Về nước, chúng dặn họ hàng rằng nếu quân Minh sang đánh thì
phải làm nội ứng.

8

Khi sứ nhà Minh về nước, Hồ Hán Thương sai người giết hết họ
hàng của chúng. Sau đó Hồ Hán Thương sai Tả Hình bộ lang trung
Phạm Canh làm Chánh sứ, Lưu Đình Quang làm Phó sứ sang nhà
Minh tìm cách hòa giải. Vua Minh bắt giam Chánh sứ, tha cho Phó
sứ về nước.

9

Hòa giải không thành, nhà Hồ tổ chức phòng thủ đất nước. Hồ Quý
Ly ra lệnh đóng cọc ở các cửa biển và cửa sông Bạch Hạc để ngăn
thuyền giặc...

10

Hồ Quý Ly lại sai Thái thú Đông lộ Hoàng Hối Khanh đắp thành
Đa Bang ở xã Cổ Pháp, huyện Tiên Phong, tỉnh Sơn Tây (nay là thị
xã Sơn Tây, huyện Ba Vì, Hà Nội). Thành được xây kiên cố, có nhiều
vọng gác.

11

Hồ Quý Ly còn lệnh cho dân
các xứ Lạng Châu, Vũ Ninh,
Bắc Giang, Gia Lâm, Tam Đái
phải phá bỏ nhà cửa vườn tược
làm kế vườn không nhà trống.
Dân chúng vào sống ở lán trại
trong núi.

12

Cuối năm 1405, Hồ Quý Ly họp bá quan bàn kế nên đánh hay hòa.
Triều đình mỗi người một ý, người muốn đánh, kẻ muốn hòa.

13

Tả tướng quốc Hồ Nguyên Trừng nói:
- Thần không sợ đánh, chỉ sợ lòng dân không theo thôi!
Hồ Quý Ly ban cho Nguyên Trừng hộp trầu bằng vàng và quyết
định đánh.

14

Tháng Tư năm Bính Tuất (1406), vua Chu Lệ sai Chinh Nam tướng
quân Hàn Quang và Tham tướng Hoàng Trung đem mười vạn quân
tiến vào nước ta.

15

16

Khi giặc tiến vào Lãnh Kinh (huyện Đáp Cầu, tỉnh Bắc Ninh), quân
nhà Hồ đổ ra đánh chặn. Nhưng thế giặc mạnh, quân nhà Hồ bại trận.
Các tướng Chu Bình Trung, Phạm Nguyên Khôi, Trần Nguyên Huyên,
Trần Thái Bộc hy sinh.

17

Hồ Nguyên Trừng nghe tin
vội đem quân đến tiếp ứng. Quân
Minh bao vây cả Hồ Nguyên
Trừng.
Hồ
Nguyên
Trừng
phá vòng vây, xuống thuyền
chạy thoát.

18

Cùng lúc đó, Tả Thánh Dực đô thống Hồ Vấn dẫn quân từ Vũ Cao
(Bắc Giang) tới tiếp ứng. Quân Đại Ngu quay lại dồn ép quân Minh.

19

Liệu thế không địch nổi, Hoàng Trung ra lệnh cho quân Minh chia
thành từng đạo rút vềâ biên giới.

20

Biết Hoàng Trung rút quân, tướng Hồ Xạ và Hữu Thánh Dực đô
thống Trần Đĩnh đem quân đi đường tắt chặn giặc ở ải Chi Lăng.

21

Bị chặn đường, Hoàng Trung phải sai Thái y Cao Cảnh Chiến và
Trần Thiêm Bình đi xin hàng. Tướng Hồ Xạ bắt giữ Trần Thiêm Bình
rồi tha cho quân Minh về nước.

22

Hán Thương giết Thiêm Bình rồi cho phép dân chúng trở về đất cũ.
Hồ Quý Ly cho mở tiệc mừng chiến thắng.

23

Tuy thắng nhưng Hồ Quý Ly vẫn sai sứ sang nhà Minh cầu hòa.
Vua Minh bắt giam sứ giả và chuẩn bị đánh nước ta một lần nữa.

24

Đối phó với nhà Minh, Hồ Quý Ly cho phép các công hầu được
quyền tuyển mộ binh lính. Lại cho dân đóng cọc ở các cửa sông,
cửa biển.

25

Tháng chín năm Bính Tuất (1406), vua Chu Lệ sai Thái tử thái phó
Chu Năng làm Đại tướng, Trương Phụ và Mộc Thạnh làm Tả Hữu phó
tướng, Lý Bân và Trần Thúc làm Tả Hữu tham tướng đem tám mươi
vạn quân đánh nước ta.

26

Chu Năng sai người viết hịch kể hai mươi hai tội lớn của Hồ Quý
Ly rồi truyền vào Đại Ngu. Khi tiến quân đến Quảng Tây, Chu Năng
bị bệnh mà chết. Trương Phụ lên làm Đại tướng.

27

Vua Chu Lệ sai Nội quan Dương Tiến Bảo, Lễ bộ thị lang Lý Kỳ và
Hồng lô tư thừa Lữ Uyên vượt biển sang Chiêm Thành, khuyên nước
này tiến đánh Đại Ngu.

28

Hồ Quý Ly sai Hồ Đỗ chặn giặc ở ải Phú Lệnh (thị xã Hà Giang
ngày nay) và vùng thượng lưu sông Lô (Hà Giang ngày nay). Hồ Xạ
trấn giữ ngã ba Bạch Hạc (thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ ngày nay).
Hồ Nguyên Trừng trấn giữ thành Đông Đô (Hà Nội ngày nay). Cả ba
chốt phòng thủ này đều nằm dọc sông Hồng.

29

Đầu tháng mười năm Bính Tuất (1406), Trương
Phụ dẫn bốn mươi vạn quân tiến vào nước ta. Phụ
cho người khắc bài hịch kể tội Hồ Quý Ly lên những
bảng gỗ rồi thả xuống sông nhằm làm mất tinh thần
quân Đại Ngu.

30

Trương Phụ sai Phiêu kî tướng quân Chu Vinh dẫn quân đánh ải
Pha Lũy (nay là Hữu Nghị quan, nằm ở km 0 trên quốc lộ 1A, tỉnh
Lạng Sơn). Trước đó, Hồ Quý Ly đã cử ba vạn quân trấn giữ ải này.

31

Binh sĩ Đại Ngu mai phục quanh ải, đợi
khi Chu Vinh đến thì đổ ra đánh. Quân Minh
chia làm hai toán. Một toán đánh ải Phá Lũy, một
toán đánh quân mai phục. Nhà Hồ thua trận, mất ải
Phá Lũy.

32

Vượt qua Phá Lũy, quân Minh chiếm Cần Trạm (thị trấn Kép,
huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang ngày nay) và Thị Cầu (phường Thị
Cầu, thành phố Bắc Ninh ngày nay). Trương Phụ sai Chu Vinh hạ trại
ở Gia Lâm còn mình thì kéo đại quân về ngã ba Bạch Hạc.

33

Đạo quân thứ hai do Mộc Thạnh chỉ huy đánh ải Phú Lệnh. Tướng
Hồ Đỗ phải rút về vùng Phả Lại (thị xã Phả Lại, huyện Chí Linh, tỉnh
Hải Dương). Mộc Thạch đánh chiếm các ải Hà Giang, Tuyên Quang.
Đêm xuống, giặc khiêng thuyền lên bộ, theo đường tắt đến ngã ba
Bạch Hạc.

34

Đầu tháng Chạp năm 1406, hai đạo quân Minh gặp nhau ở Bạch
Hạc (Việt Trì, Phú Thọ). Gần tám mươi vạn quân Minh đóng trại trên
bờ Bắc ngã ba Bạch Hạc.

35

Thấy thế giặc mạnh, Mạc Địch, Mạc Thúy, Mạc
Viễn, Nguyễn Huân dẫn quân ra hàng. Trương Phụ ban
thưởng rất hậu cho những người này khiến quân sĩ nhà
Hồ hoang mang.

36

Mùng hai tháng Chạp, Trương Phụ, Mộc Thạnh đánh chiếm ngã ba
Bạch Hạc. Tướng Hồ Xạ thua trận, phải rút về thành Đa Bang.

37

Đêm ngày bảy tháng Chạp, quân Minh đánh úp doanh trại nhà
Hồ bên dòng Thiên Mạc (đoạn sông Hồng chảy qua phía Bắc tỉnh
Hưng Yên).

38

Nhờ canh gác cẩn thận, tướng nhà Hồ là Trần Đĩnh đã đẩy lui được
quân Minh. Được tin, Hồ Nguyên Trừng rải quân dọc theo bờ sông,
ngày đêm canh gác cẩn thận.

39

Hai ngày sau, Trương Phụ lại đánh úp bãi Mộc Hoàn (bãi nổi giữa
sông thuộc huyện Ba Vì, Hà Nội). Tướng chỉ huy là Nguyễn Công
Khôi vì mải mê nữ sắc, không đề phòng nên bị giết. Quân nhà Hồ
không kịp cứu ứng.

40

Mộc Thạch bàn với Trương Phụ nên bắc cầu phao qua sông để hạ
thành Đa Bang. Hạ được thành Đa Bang là phá vỡ được tuyến phòng
thủ của nhà Hồ.

41

Trương Phụ sai quân làm cầu phao vượt sông, bao vây thành Đa
Bang. Trương Phụ lại xuống lệnh ai phá được thành sẽ trọng thưởng.
Ngay đêm ấy, quân Minh tấn công thành.

42

Trương Phụ cùng Hoàng Trung đánh mặt tây bắc; Mộc Thạnh và
Trần Tuân đánh mặt đông nam thành Đa Bang.

43

Quân Minh dùng thang mây để leo lên thành. Quân Hồ bắn tên,
ném đá, cắt dây thang khiến quân Minh chết rất nhiều. Nhưng Trương
Phụ, Mộc Thạch cậy quân đông, lớp này chết lại cho lớp khác leo lên...

44

45

Tướng nhà Hồ là Nguyễn Tông Đỗ cho mở cửa thành để lùa voi
chiến ra trận. Quân Minh lấy hỏa tiễn bắn voi khiến voi hoảng sợ chạy
trở lui. Giặc theo sau voi tràn vào cướp thành.

46

Thừa thắng, quân Minh đánh xuống hạ lưu sông Phú Lương, đốt
sạch các đồn trại quân Đại Ngu dọc hai bên sông và tiến về Đông Đô.
Quân Đại Ngu chết nhiều vô kể.

47

Quan Thị trung Trần Nguyên Chỉ cùng vợ là công chúa Thiên
Huy đóng quân ở bờ Nam sông Hồng chạy thoát ra vùng biển Đồ
Sơn (Hải Phòng).

48