Chịu trách nhiệm xuất bản
Q. GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP
PHẠM CHÍ THÀNH
Chịu trách nhiệm nội dung
ỦY VIÊN HỘI ĐỒNG BIÊN TẬP - XUẤT BẢN
TS. VÕ VĂN BÉ
Biên tập nội dung:

NGUYỄN THỊ MINH HƯỜNG
ThS. NGUYỄN THỊ HẢI BÌNH
BÙI BỘI THU

Trình bày bìa:


NGUYỄN MẠNH HÙNG
NGUYỄN QUỲNH LAN

NGUYỄN THỊ MINH HƯỜNG
VIỆT HÀ

Số đăng ký kế hoạch xuất bản: 4854-2020/CXBIPH/16-347/CTQG.
Số quyết định xuất bản: 5624-QĐ/NXBCTQG, ngày 01/12/2020.
Nộp lưu chiểu: tháng 12 năm 2020.
Mã ISBN: 978-604-57-6276-9.

Biên mục trên xuất bản phẩm
của Thư viện Quốc gia Việt Nam
Trần Viết Hoàn
Nơi ở và làm việc của Chủ tịch Hồ Chí
Minh tại Khu Phủ Chủ tịch / Trần Viết Hoàn. Xuất bản lần thứ 5. - H. : Chính trị Quốc gia,
2020. - 148tr. ; 15cm
ISBN 9786045757994
1. Hồ Chí Minh, 1890-1969, Lãnh tụ
Cách mạng, chính trị gia, Việt Nam 2. Di tích
lịch sử 3. Khu di tích 4. Phủ Chủ tịch
959.704092 - dc23
CTM0394p-CIP

2

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

Phủ Chủ tịch là nơi Bác Hồ đã sống và
làm việc lâu nhất trong cuộc đời hoạt động
cách mạng của mình (từ ngày 19/12/1954
đến khi Người qua đời). Sau khi Bác qua đời,
Đảng và Nhà nước ta đã quyết định bảo tồn,
giữ gìn nơi ở và làm việc của Chủ tịch Hồ
Chí Minh (nay gọi là Khu di tích Chủ tịch
Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, gọi tắt là
Khu di tích Phủ Chủ tịch). Nơi đây với hàng
ngàn tài liệu, hiện vật gốc là minh chứng về
những năm tháng hoạt động cách mạng sôi
nổi của Người. Đây là di sản văn hóa vô giá
của dân tộc ta, là biểu tượng sống, và trở thành

5

trường học lớn cho cán bộ, đảng viên, cho
mọi tầng lớp nhân dân rèn luyện, hoàn thiện
nhân cách con người.
Nhằm giúp bạn đọc hiểu thêm về nơi ở và
làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, về
những giá trị lịch sử - văn hóa của Khu di
tích Phủ Chủ tịch, Nhà xuất bản Chính trị
quốc gia Sự thật xuất bản lần thứ năm
cuốn sách Nơi ở và làm việc của Chủ tịch
Hồ Chí Minh tại Khu Phủ Chủ tịch của
TS. Trần Viết Hoàn - một người suốt 38 năm
làm việc tại Phủ Chủ tịch, may mắn được
làm người lính cận vệ bảo vệ Bác ở nhà
Sàn trong bốn năm cuối đời của Người.
Sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời, tác
giả tiếp tục làm nhiệm vụ giữ gìn nơi ở và
làm việc của Bác Hồ và giữ cương vị là
Giám đốc Khu di tích Phủ Chủ tịch trong
16 năm.

6

Bằng lời kể mộc mạc, chân thành qua
các bài viết, tác giả giới thiệu Khu di tích
Phủ Chủ tịch với vườn cây, ao cá, đường
Xoài, Nhà 54 (nơi Người ngày đêm suy
nghĩ đề ra đường lối hàn gắn vết thương
chiến tranh, cải tạo kinh tế ở miền Bắc,
đấu tranh giải phóng miền Nam), Nhà 67 nơi Người dưỡng bệnh và qua đời, và cũng
chính tại ngôi nhà này, Người đã viết bài:
Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch
chủ nghĩa cá nhân, và đặc biệt là ngôi nhà
Sàn - nơi Người viết bản Di chúc lịch sử để
lại cho đời sau những lời căn dặn tâm
huyết cuối cùng.
Cuốn sách giúp bạn đọc hiểu sâu sắc
hơn về phẩm chất đạo đức cách mạng của
Bác Hồ, về nhân cách thanh cao, lối sống
giản dị của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại Người đã vạch đường chỉ lối, lãnh đạo

7

nhân dân ta làm nên một thời đại mới thời đại Hồ Chí Minh.
Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách với
bạn đọc.
Tháng 6 năm 2020
NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

8

LỜI TÁC GIẢ

Trong cuộc đời 79 mùa Xuân, Chủ tịch
Hồ Chí Minh đã ở và làm việc tại nhiều
nơi, nhưng nơi Người ở và làm việc lâu
nhất là Khu Phủ Chủ tịch, tại Hà Nội.
Nơi đây, Người đã ở và làm việc trong
suốt 15 năm - từ ngày 19/12/1954 đến
ngày 02/9/1969 khi Người từ giã cõi đời.
Đến nơi đây, các bạn sẽ được tận mắt
chứng kiến các di tích gốc, hiểu sâu hơn về
đạo đức cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí
Minh, về cuộc sống đời thường rất giản dị,
nhưng vô cùng cao đẹp của Người.
9

Khu Phủ Chủ tịch nằm ở phía tây Thủ
đô Hà Nội (gần Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh,
Bảo tàng Hồ Chí Minh, chùa Một Cột) vùng đất mà ngay từ thế kỷ XI, Vua Lý
Thái Tổ đã chọn làm Kinh đô của nước
Đại Việt. Vua Lý Thái Tổ đã nhận xét về
vùng đất này: “Ngắm khắp nước Việt ta,
đó là thắng địa, thật là nơi then chốt của
bốn phương hội họp. Đó là đô thành bậc
nhất của đế vương muôn đời”, “ở giữa khu
vực trời đất... muôn vật rất thịnh mà
phồn vinh... là chỗ hội họp của bốn
phương”, “ở chính giữa bờ cõi đất nước,
được các thế rồng cuộn, hổ ngồi, ở đó có
địa thế rộng rãi và bằng phẳng, đất đai
cao ráo và sáng sủa”, là nơi xứng đáng để
“lập kế lâu dài, trên cho cơ nghiệp to lớn
được thịnh vượng, dưới cho nhân dân
được giàu của, nhiều người”.
10

Là nơi có vị trí ưu việt về nhiều mặt
của đất nước, nên trong tiến trình lịch sử
của dân tộc, mảnh đất Hà Nội ngày nay
được chọn làm Thủ đô của nhiều triều đại
phong kiến nước ta.
Thực dân Pháp xâm lược Việt Nam,
chiếm xong Bắc Kỳ, cũng chọn Hà Nội
làm khu vực đầu não của chúng chẳng
những ở Việt Nam mà cả ở Đông Dương.
Phủ Toàn quyền Đông Dương đã được
xây dựng tại Hà Nội.
Cách mạng Tháng Tám thành công,
tại Quảng trường Ba Đình - sát Phủ
Toàn quyền Đông Dương (cũ) - ngày
02/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc
Tuyên ngôn độc lập, trịnh trọng tuyên bố
thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng
hòa trước toàn thể quốc dân đồng bào cả
nước và trước toàn thế giới.
11

Năm 1954, khi cuộc kháng chiến
chống thực dân Pháp của nhân dân ta
thắng lợi, Trung ương Đảng, Chính phủ
và Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về Hà Nội.
Ngày 16/12/1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh
cùng với Phó Thủ tướng Phạm Văn Đồng
tiếp ông J.Sainteny - Tổng đại diện
Chính phủ Pháp tại Hà Nội tại dinh Phủ
Toàn quyền; và sau đó Người đi xem
toàn bộ khu vực Phủ Toàn quyền, chọn
ngôi nhà cạnh hồ nước và dặn mọi người
chuẩn bị cho Người đến ở và làm việc tại
khu này.
Ngày 19/12/1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh
chuyển vào ở và làm việc tại ngôi nhà
cạnh hồ nước phía sân sau trong khu vực
phục vụ Phủ Toàn quyền. Từ đó, ngôi nhà
Phủ Toàn quyền Đông Dương trước đây
được gọi là Phủ Chủ tịch và Khu Phủ
12

Chủ tịch là nơi ở và làm việc của Chủ
tịch Hồ Chí Minh.
Khu Phủ Chủ tịch từng chứng kiến
những năm tháng hoạt động sôi nổi của
Chủ tịch Hồ Chí Minh. Và cũng chính nơi
đây đã từng chứng kiến nỗi đau của
dân tộc, của bạn bè năm châu khi Chủ
tịch Hồ Chí Minh qua đời.
Sau khi Người qua đời, Khu Phủ Chủ
tịch trở thành khu di tích lịch sử, thành
địa chỉ đỏ và đã đi vào tâm thức của bao
thế hệ người dân Việt Nam và bạn bè thế
giới. Người đã đi xa nhưng Khu di tích
Phủ Chủ tịch là bằng chứng chân thực,
sinh động về chiều sâu giá trị đạo đức, về
tinh thần cống hiến suốt đời vì nước, vì
dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Hằng năm, nhân dân ta từ mọi miền
đất nước, kiều bào ta ở nước ngoài và bạn
13

bè quốc tế vẫn hội tụ về đây thăm nơi ở
và làm việc của Người.
Với tấm lòng thành kính đối với Bác,
với tình cảm của một người lính cận vệ
năm xưa của Bác, tôi xin được đóng góp
cuốn sách nhỏ này.
Cảm ơn Nhà xuất bản Chính trị quốc
gia Sự thật đã giúp tôi xuất bản cuốn
sách với bạn đọc.
TRẦN VIẾT HOÀN

14

PHỦ CHỦ TỊCH
Trong Khu Phủ Chủ tịch có một tòa
nhà cao ba tầng. Tòa nhà này được gọi là
Phủ Chủ tịch, kể từ khi Chủ tịch Hồ Chí
Minh ở và làm việc trong Khu Phủ Chủ
tịch. Trong thời gian Pháp thuộc, tòa nhà
này (được xây dựng từ năm 1900 đến
năm 1906) là nơi ở và làm việc của Toàn
quyền Đông Dương.
Một lần tiếp phóng viên nước ngoài tại
Phủ Chủ tịch, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã
nói: “Tại ngôi nhà này năm 1931, Toàn
quyền Pháp tại Đông Dương đã ký bản án
tử hình tôi. Nhưng hắn không còn là chủ
15

ngôi nhà này. Sau đó thay Pháp, tướng
Nhật đã vào đây, nhưng rồi cũng bị đánh
đuổi. Tiếp đến là tướng của Quốc dân
Đảng Trung Quốc và tướng Pháp lại làm
chủ ngôi nhà này, song chúng đã không
thể ở đây được lâu và bây giờ thì tôi đang
ở đây”. Chủ tịch Hồ Chí Minh nói “bây giờ
tôi đang ở đây”, có nghĩa là nhân dân Việt
Nam đã chiến thắng.
Tòa nhà có một phòng trang trọng, đó là
Phòng gương ở tầng 1, với 5 vòm cửa lớn
nhìn ra đường Hùng Vương. Với kết cấu
kiến trúc và trang trí nội thất tạo cho
Phòng gương sự trang trọng.
Tại Phòng gương này, nhiều sự kiện
lịch sử quan trọng đã diễn ra:
Tháng 3/1955, tại kỳ họp thứ 4 của
Quốc hội khóa I, kỳ họp đầu tiên của
Quốc hội nước ta sau ngày hòa bình lập
16

lại được triệu tập, để hoạch định và thông
qua những nhiệm vụ to lớn của toàn dân
nhằm nhanh chóng hàn gắn vết thương
chiến tranh, hoàn thành cải cách ruộng
đất, củng cố chính quyền dân chủ nhân
dân, mở rộng khối đại đoàn kết dân tộc,
tăng cường đấu tranh đòi hòa bình, hiệp
thương thống nhất nước nhà, Chủ tịch Hồ
Chí Minh đã tiếp nhiều đoàn đại biểu
Quốc hội, Người khẳng định rõ ý chí của
toàn dân ta kiên quyết đấu tranh để tiếp
tục đưa sự nghiệp cách mạng của cả nước
tới thắng lợi.
Tháng 9/1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh
tiếp các đại biểu tiêu biểu cho khối đại
đoàn kết dân tộc về dự Đại hội thành lập
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Nhiều phiên họp của Hội đồng Chính
phủ do Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì đã
17

họp ở đây, quyết định những chủ trương,
chính sách quan trọng của Nhà nước,
nhằm xây dựng và bảo vệ miền Bắc xã hội
chủ nghĩa, thống nhất nước nhà, nâng cao
uy tín của nước ta trên trường quốc tế.
Phủ Chủ tịch là nơi Chủ tịch Hồ Chí
Minh từng tiếp nhiều nguyên thủ các
nước, nhiều đoàn đại biểu cấp cao của
Đảng và Nhà nước các nước xã hội chủ
nghĩa, các đảng cộng sản và công nhân,
các đoàn đại biểu của nhiều tổ chức quốc
tế... Phủ Chủ tịch cũng là nơi Chủ tịch
Hồ Chí Minh đã nhiều lần tiếp nhận
Quốc thư của các vị đứng đầu các nước
có quan hệ ngoại giao với Việt Nam.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành tòa nhà
Phủ Chủ tịch làm nơi ở và làm việc cho các
vị thượng khách quốc tế trong thời gian các
vị đến thăm và làm việc tại Việt Nam.
18

Phủ Chủ tịch

Phòng gương Phủ Chủ tịch

19

Từ ngày 15/5/1975, Phủ Chủ tịch được
Nhà nước ta xếp hạng Di tích lịch sử, và
những hoạt động có ý nghĩa quan trọng
của Đảng và Nhà nước ta vẫn được tiến
hành trọng thể tại đây.
Cũng tại nơi này, Chủ tịch Hồ Chí Minh
từng gặp gỡ, thăm hỏi nhiều đoàn khách
như: đại biểu của các chính đảng, đoàn
thể, tôn giáo, đại biểu của công nhân,
nông dân, trí thức, quân đội, đại biểu của
đồng bào các dân tộc thiểu số, đại biểu của
đồng bào, chiến sĩ miền Nam, đại biểu của
Việt kiều từ nước ngoài về thăm Tổ quốc,
đại biểu của Đội Thiếu niên, Đoàn Thanh
niên, Hội Phụ nữ...
Chủ tịch Hồ Chí Minh rất yêu quý các
cháu thiếu niên, nhi đồng và dành cho
các cháu sự quan tâm, săn sóc đặc biệt.
Ngay sau khi về làm việc ở Phủ Chủ tịch,
20

ngày 9/02/1955, Bác Hồ đã cho đón các
cháu vào Phủ Chủ tịch vui chơi. Và, từ
đó về sau, các cháu được nhiều dịp vào
đây thăm Bác và vui chơi, không những
thế, có lần các cháu được Bác cho tổ chức
triển lãm tranh tại đây.
Hằng tuần, thường vào tối thứ bảy,
Bác Hồ mời anh chị em phục vụ và bảo
vệ Bác, có khi cả khách đến xem phim
với Bác tại tòa nhà Phủ Chủ tịch. Ngày
02/8/1969, Bác Hồ xem bộ phim “Bài ca
anh giải phóng quân”. Đây cũng là buổi
xem phim cuối cùng của Bác.

21

GIÀN HOA PHỦ CHỦ TỊCH
Trong cảnh quan hài hòa phía sân sau
Phủ Chủ tịch, có một giàn hoa hình bán
nguyệt. Cấu trúc, tính triết lý, tính thẩm
mỹ của giàn hoa này cùng những sự kiện
lịch sử đáng ghi nhớ đã diễn ra ở đây, tạo
nên sức thu hút mạnh mẽ đối với mọi
người khi đến thăm.
Sân sau Phủ Chủ tịch có một khoảng
trống chừng một trăm mét vuông, trải
sỏi, giữa có hình hoa 8 cánh lát gạch hoa.
Bao quanh phía ngoài là giàn hoa hình
bán nguyệt. Giàn hoa này được dựng bởi
32 cột tròn, 8 cột vuông và các xà bằng bê
tông đúc sẵn.
22

Giàn hoa Phủ Chủ tịch

Giàn hoa sum suê với màu đỏ tím của
hoa, màu xanh của lá hòa quyện, làm
giàn hoa rực rỡ, tươi vui. Giàn hoa hòa
nhập với cảnh quan khu vườn, khiến khu
vườn càng thêm đẹp.
Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xem báo
và đọc tin tức vào buổi chiều dưới giàn
hoa Phủ Chủ tịch. Tấm ảnh Người đang
23

xem báo ở giàn hoa này được chú thích
bằng câu thơ “Bác ngồi đó với cây chì đỏ/
Vạch đường đi từng bước, từng giờ”, mãi
mãi là tấm ảnh quý kỷ niệm về Bác Hồ,
người mà chúng ta hằng ghi nhớ.
Chủ tịch Hồ Chí Minh thường tiếp
khách dưới giàn hoa Phủ Chủ tịch. Giữa
khung cảnh tươi đẹp của hoa lá, cùng với
sự tiếp đón giản dị nhưng rất đỗi thân
mật và chân tình của Người khiến buổi
tiếp khách tràn đầy đầm ấm, thiên
nhiên hòa quyện với tình người.
Tháng 10/1962, Đoàn đại biểu Mặt
trận Dân tộc Giải phóng miền Nam lần
đầu tiên chính thức ra thăm miền Bắc và
được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Dưới
giàn hoa Phủ Chủ tịch, Bác Hồ đã nghe
các đại biểu trong đoàn kể về phong trào
đấu tranh của nhân dân miền Nam, về
những tấm gương dũng cảm của cán bộ,
24

quân giải phóng, về tinh thần bất khuất,
kiên cường bám đất, giữ làng, giữ nước
của đồng bào, chiến sĩ miền Nam. Bác ôm
hôn thắm thiết mọi người trong đoàn và
Người đã gửi đến miền Nam nỗi niềm
thương nhớ: “Hình ảnh miền Nam yêu
quý luôn ở trong trái tim tôi”.
Tháng 10 năm sau, cũng tại giàn hoa
Phủ Chủ tịch này, Bác Hồ cùng Bác Tôn
Đức Thắng gặp gỡ đoàn đại biểu Hội Lao
động Giải phóng miền Nam ra thăm
miền Bắc.
Cũng tại nơi đây, tháng 11/1965, Bác
Hồ đón tiếp đoàn đại biểu Anh hùng các
lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam
ra thăm miền Bắc. Buổi gặp mặt thật là
thân thiết, Bác như người cha đón các con
đi xa lâu ngày mới có dịp trở về. Bác ân
cần, thăm hỏi sức khỏe và thành tích của
từng người trong đoàn. Mọi người báo cáo
25

với Bác những chiến công của quân và dân
miền Nam.
Vào những dịp như Tết, kỷ niệm ngày
Quốc tế thiếu nhi, Tết Trung thu, Bác Hồ
thường đón các cháu thiếu niên, nhi đồng
vào vui chơi tại Phủ Chủ tịch. Dưới giàn
hoa, Bác xem các cháu múa, nghe các
cháu hát, vui cùng các cháu, chia bánh
kẹo cho các cháu. Các cháu chúc Bác
những lời tốt đẹp và hứa làm tốt những lời
Bác dạy, xứng đáng là cháu ngoan của
Bác. Những dịp có đoàn khách quốc tế
đến thăm Việt Nam, Bác Hồ dành giàn
hoa Phủ Chủ tịch làm sân khấu ngoài
trời để các cháu thiếu nhi biểu diễn văn
nghệ chào mừng khách.
Tại giàn hoa Phủ Chủ tịch, Chủ tịch Hồ
Chí Minh đã tiếp một số đoàn khách quốc
tế, trả lời phỏng vấn một số phóng viên
nước ngoài.
26

Có người nước ngoài từng gặp Chủ tịch
Hồ Chí Minh, sau này trở lại Việt Nam,
đứng dưới giàn hoa này, đã xúc động nói:
Chúng tôi không thấy có gì cách biệt giữa
Chủ tịch Hồ Chí Minh với chúng tôi.
Người rất hiểu chúng tôi. Chúng tôi cảm
thấy Người là người anh, người bạn, người
đồng chí và cũng là Bác Hồ của chúng tôi.
Đó cũng là tình cảm chung của khách
nước ngoài đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh
khi được gặp Người.

27

ĐƯỜNG XOÀI
Trong khu vườn Phủ Chủ tịch, có một con
đường nhỏ đã từng in dấu những bước chân
của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Phía sân sau tòa nhà lớn Phủ Chủ tịch,
có một con đường dẫn tới ngôi nhà Sàn
của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đường rộng
5 mét, dài hơn 200 mét, hai bên đường có
hàng cây muỗm cổ thụ. Sau ngày Chủ
tịch Hồ Chí Minh qua đời, làm thơ về
Người, nhà thơ Tố Hữu viết:
“Anh dắt em vào cõi Bác xưa
Đường Xoài hoa trắng nắng đu đưa”.
nên con đường này gọi là đường Xoài.
28

Đường Xoài

Đầu đường Xoài là đình Hội đồng - đây
là một ngôi đình cổ; sau khi ta tiếp quản
Thủ đô Hà Nội, Hội đồng Chính phủ
thường họp ở đây. Cuối đường Xoài có
ngôi nhà Sàn - nơi Bác Hồ ở và làm việc.
Từ nhà Sàn, Bác Hồ thường đi bộ theo
đường Xoài ra tiếp khách ở giàn hoa và
Phủ Chủ tịch.
29

Hằng ngày, sau giờ làm việc buổi chiều,
Bác Hồ thường đi bách bộ dọc đường Xoài.
Tuổi càng cao, Bác Hồ càng gắng rèn
luyện giữ gìn sức khỏe. Bác đi bách bộ đều
trên đường Xoài để thư giãn tinh thần.
Đường Xoài từng ghi dấu nhiều kỷ niệm
đẹp về Bác Hồ. Một trong những kỷ niệm
đó là cuộc gặp gỡ giữa Bác Hồ với Đoàn
đại biểu anh hùng, chiến sĩ thi đua các
lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam
ra thăm miền Bắc vào một buổi sáng đẹp
trời tháng 11 năm 1965:
Quanh chiếc bàn rộng đặt giữa giàn hoa
sau Phủ Chủ tịch, các thành viên của đoàn
đại biểu đã ngồi đón Bác Hồ. Chỉ còn mấy
phút nữa là đến giờ Bác Hồ hẹn gặp Đoàn.
Mọi người chăm chú, hồi hộp nhìn lên Phủ
Chủ tịch, ai cũng mong nhìn thấy Bác ngay
khi Bác xuất hiện.
30

Đúng giờ hẹn gặp, Bác đến. Nhưng Bác
không ở Phủ Chủ tịch đi xuống, Bác đi
theo đường Xoài, dáng đi nhanh nhẹn,
nhưng khoan thai.
Bất ngờ, sung sướng, cảm động, cả đoàn
chạy ùa đến đón Bác, ai nấy đều ngấn lệ.
Tạ Thị Kiều, một thành viên của đoàn
đến được bên Bác trước mọi người. Bác
nhẹ nhàng nói với Tạ Thị Kiều: “Bác cháu
gặp nhau thì phải vui chứ, sao lại khóc.
Lớn rồi mà khóc thì xấu lắm!”. Nghe Bác
nói, mọi người cùng cười và vui ngay.
Bác Hồ đón các đại biểu anh hùng,
chiến sĩ thi đua các lực lượng vũ trang giải
phóng miền Nam ra thăm miền Bắc với
tình cảm đầy yêu thương. Miền Nam luôn
trong trái tim Bác. Bác nói: chúng ta vô
cùng tự hào về miền Nam anh hùng của
chúng ta. Suốt hai mươi năm trời, đồng bào
miền Nam ta đã không ngừng đấu tranh
31

để bảo vệ Tổ quốc. Hết chống thực dân
Pháp lại chống đế quốc Mỹ, lực lượng yêu
nước miền Nam đã vượt mọi gian khổ, khó
khăn, càng đánh càng mạnh, càng đánh
càng thắng. Thật xứng đáng với danh hiệu
“Thành đồng Tổ quốc”.
Một lần, khi tiễn khách ra về, Chủ tịch
Hồ Chí Minh đứng ở bậc tam cấp xuống
đường Xoài, đối diện với giàn hoa. Tiễn
khách, Người giơ tay vẫy, nét mặt hiền
từ, nụ cười đôn hậu. Một phóng viên đã
kịp ghi lại được hình ảnh Người lúc đó.
Bức ảnh này đã trở thành một trong
những bức ảnh quý và đẹp về Chủ tịch
Hồ Chí Minh.
Đường Xoài trong Khu di tích Phủ Chủ
tịch từng ghi dấu những kỷ niệm sâu sắc
về Chủ tịch Hồ Chí Minh, không bao giờ
chúng ta quên.
32

NHÀ 54
Tháng 12/1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh
về Khu Phủ Chủ tịch. Người không ở tòa
nhà Toàn quyền Đông Dương cũ. Người ở
trong một ngôi nhà mà trước đây người
thợ điện phục vụ Toàn quyền ở. Vì vậy,
ngôi nhà này được gọi là Nhà 54.
Chủ tịch Hồ Chí Minh ở và làm việc tại
ngôi nhà này từ ngày 19/12/1954 đến
ngày 17/5/1958.
Trong thời gian này, Chủ tịch Hồ Chí
Minh đã lãnh đạo nhân dân miền Bắc bước
vào thời kỳ khôi phục kinh tế (1955 - 1957)
nhằm hàn gắn vết thương chiến tranh,
33

ổn định kinh tế và bước đầu cải thiện đời
sống nhân dân, bước vào thời kỳ cải tạo xã
hội chủ nghĩa, bước đầu phát triển kinh tế
và văn hóa (1958 - 1960), đồng thời lãnh
đạo nhân dân cả nước đấu tranh nhằm
thống nhất đất nước.
Coi trọng sự ủng hộ và giúp đỡ của
quốc tế đối với sự nghiệp cách mạng của
nhân dân Việt Nam, thắt chặt mối quan
hệ hữu nghị giữa nhân dân Việt Nam với
bạn bè và nhân dân yêu chuộng hòa bình
trên thế giới, từ năm 1955 đến năm 1958,
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đi thăm nhiều
nước như: Liên Xô, Trung Quốc, Mông Cổ,
Ấn Độ, Mianma, Inđônêxia...
Đối với cán bộ, đảng viên, Người luôn
nhắc nhở phải học tập chủ nghĩa Mác Lênin, củng cố lập trường vô sản, gột
sạch ảnh hưởng tư sản và tiểu tư sản,
34

quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao
đạo đức cách mạng, bồi dưỡng ý thức tập
thể, ý thức tổ chức kỷ luật, phải cố gắng
học tập văn hóa, học tập khoa học - kỹ
thuật để góp phần tích cực vào công cuộc
xây dựng đất nước. Đó là những nội
dung lớn trong tác phẩm Đạo đức cách
mạng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh viết tại
Nhà 54 này.
Cạnh Nhà 54, Bác Hồ trồng cây vú sữa
do đồng bào miền Nam gửi tặng Bác. Để
gửi gắm tình thương yêu vô bờ của mình
đối với miền Nam anh hùng và bất khuất,
Bác Hồ đã chăm sóc cây vú sữa miền
Nam rất chu đáo. Miền Nam luôn trong
trái tim Bác Hồ. Bác đã từng rơi lệ khi
nghe tin đồng bào miền Nam bị giặc Mỹ
và bè lũ tay sai giết hại. Một ngày mà Tổ
quốc chưa thống nhất, đồng bào còn chịu
35

cực chịu khổ, là một ngày Bác ăn không
ngon, ngủ không yên.
Khi ngôi nhà Sàn làm xong, Bác Hồ
chuyển sang ở và làm việc tại nhà Sàn.
Nhưng hằng ngày Bác vẫn về Nhà 54
tắm rửa, ăn cơm, tiếp khách...
Nhà 54 luôn gần gũi với cuộc sống
đời thường của Bác Hồ trong suốt 15
năm Bác ở và làm việc tại Phủ Chủ tịch.
Trong phòng ngủ của Chủ tịch Hồ Chí
Minh ở Nhà 54, có chiếc tủ Người đựng tư
trang. Tư trang của vị Chủ tịch Đảng, Chủ
tịch nước chủ yếu là: bộ quần áo dạ màu
đen mà Người từng mặc một số lần khi đi
thăm nước Pháp năm 1946 và thăm một số
nước khác thời kỳ 1955 - 1958, một vài bộ
quần áo lụa màu gụ, tấm áo bông, áo len và
đôi dép cao su, đôi guốc mộc Người thường
đi hằng ngày.
36

Nhà 54

Phòng làm việc
của Bác Hồ
tại Nhà 54

37

Ở Nhà 54, trong phòng tắm, còn lưu lại
một kỷ vật là chiếc hộp nhựa trong có
miếng xà phòng Bác Hồ dùng dở được đặt
lên trên những viên sỏi nhỏ để xà phòng
dễ khô, không bị ướt nhão, dùng lâu hết.
Bác tiết kiệm từng tí xà phòng, vì - như
Bác nói: để các cháu gái rẻo cao có xà
phòng dùng.
Sống giản dị, tiết kiệm là một đức tính
cao quý của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Trong phòng ăn của Bác Hồ, trên bàn
hiện còn xếp một bộ đồ ăn mà Bác thường
dùng khi còn sống. Trong mâm cơm của
Bác, bữa nào cũng vậy, ngoài cái bát, cái
đĩa đựng thức ăn, chỉ có một cái bát, một
đôi đũa.
Bữa ăn của Bác Hồ không cao lương, mỹ
vị, các món ăn của Bác cũng giống như các
gia đình Việt Nam thường dùng: bát canh,
38

quả cà, đĩa rau, khúc cá kho hoặc miếng
thịt kho.
Bác ăn vừa đủ và không bao giờ để thức ăn
thừa. Năm 1957, Bác về thăm quê. Khi ăn
cơm cùng các đồng chí lãnh đạo tỉnh, Bác để
bớt ra ngoài mâm mấy món ăn, rồi nói: Ăn
hết lấy thêm, không ăn hết để người khác
ăn, đừng để người ta ăn thừa của mình.
Tôn trọng người phục vụ, khi xong bữa,
Bác tự tay thu dọn bát đĩa gọn gàng để
người phục vụ chỉ việc bê đi.
Những việc làm của Bác Hồ mãi mãi là
tấm gương để soi sáng việc đời.

39

NHÀ SÀN
Để Bác Hồ có một nơi ở và làm việc
thuận lợi hơn Nhà 54 và để phù hợp với
lối sống giản dị, thanh bạch của Bác,
Nhà nước làm cho Bác một ngôi nhà giản
dị trong khu vườn Phủ Chủ tịch. Đó là
ngôi nhà Sàn bằng gỗ, lợp ngói theo gợi ý
và phác thảo của Người.
Sau một tháng khẩn trương thi công,
ngày 17/5/1958, ngôi nhà Sàn làm cho Bác
được hoàn thành.
Khi dựng ngôi nhà này, Bác Hồ gợi ý
xây thêm bệ xi măng xung quanh gian
giữa tầng dưới rồi đặt ván gỗ lên, làm ghế
40

ngồi cho các cháu thiếu nhi mỗi khi các
cháu vào thăm Bác. Sau này lại được đặt
thêm bể cá vàng cho các cháu thêm vui.
Ngôi nhà Sàn bằng gỗ đơn sơ nằm
trong khu vườn rộng sau Phủ Chủ tịch, có
một con đường hẹp trải sỏi hai bên trồng
xoài dẫn tới một ngôi nhà nhỏ bình dị,
nằm giữa những vòm cây, có hàng rào
dâm bụt bao quanh nhà.
Với Chủ tịch Hồ Chí Minh, có một ngôi
nhà Sàn đơn sơ, thế là đủ. Người không
sống giàu sang, phú quý khi cuộc sống
của nhân dân ta còn nhiều khó khăn, còn
phải dồn sức cho sự nghiệp xây dựng chủ
nghĩa xã hội và đấu tranh thống nhất
nước nhà. Người nói: “Tôi chỉ có một sự
ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao
cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân
ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng
41

có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành.
Riêng phần tôi thì làm một cái nhà nho
nhỏ, nơi có non xanh, nước biếc để câu cá,
trồng hoa,... không dính líu gì với vòng
danh lợi”1.
Chủ tịch Hồ Chí Minh sống giản dị chứ
không phải Người sống khổ hạnh. Ngôi
nhà Sàn đơn sơ của Người, không phải là
một kiểu lều am của một đạo sĩ khổ
hạnh. Người không bao giờ coi nơi ăn
chốn ở là mục đích. Người chỉ có một mục
đích: cùng với toàn Đảng, toàn dân