Việt Nam Sử Lược
Trần Trọng Kim
Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com

Mục lục


Tựa

Nước Việt Nam

PI-Chương 1

PI-Chương 2

PI-Chương 3

PI-Chương 4

PII-Chương 1

PII-Chương 2

PII-Chương 3

PII-Chương 4

PII-Chương 5

PII-Chương 6

PIII-Chương 1

PIII-Chương 2

PIII-Chương 3

PIII-Chương 4

PIII-Chương 5

PIII-Chương 6

PIII-Chương 7


PIII-Chương 8

PIII-Chương 9

PIII-Chương 10

PIII-Chương 11

PIII-Chương 12

PIII-Chương 13

PIII-Chương 14

PIII-Chương 15

PIV-Chương 1

PIV-Chương 2

PIV-Chương 3

PIV-Chương 4

PIV-Chương 5

PIV-Chương 6

PIV-Chương 7

PIV-Chương 8

PIV-Chương 9

PIV-Chương 10

PIV-Chương 11

PIV-Chương 12

PV-Chương 1

PV-Chương 2


PV-Chương 3

PV-Chương 4

PV-Chương 5

PV-Chương 6

PV-Chương 7

PV-Chương 8

PV-Chương 9

PV-Chương 10

PV-Chương 11

PV-Chương 12

PV-Chương 13

PV-Chương 14

PV-Chương 15

PV-Chương 16

Tổng kết


Trần Trọng Kim
Việt Nam Sử Lược
Tựa

Sử là sách không những chỉ để ghi chép những công việc đã qua mà thôi,
nhưng lại phải suy xét việc gốc ngọn, tìm tòi cái căn nguyên những công
việc của người ta đã làm để hiểu cho rõ những vận hội trị loạn của một nước,
những trình độ tiến hóa của một dân tộc. Chủ đích là để làm cái gương
chung cổ cho người cả nước được đời đời soi vào đấy mà biết cái sự sinh
hoạt của người trước đã phải lao tâm lao lực những thế nào, mới chiếm giữ
được cái địa vị ở dưới bóng mặt trời này.
Người trong nước có thông hiểu những sự tích nước mình mới có lòng yêu
nước yêu nhà, mới biết cố gắng học hành, hết sức làm lụng, để vun đắp thêm
vào cái nền xã hội của tiên tổ đã xây dựng nên mà để lại cho mình. Bởi
những lẽ ấy cho nên phàm dân tộc nào đã có đủ cơ quan và thể lệ làm cho
một nước độc lập, thì cũng có sử cả. Nước Việt ta khởi đầu có sử từ đời nhà
Trần, vào quãng thế kỷ thứ XIII. Từ đó trở đi nhà nào lên làm vua cũng
trọng sự làm sử. Nhưng cái lối làm sử của ta theo lối biên niên của Tàu.
nghĩa là năm nào tháng nào có chuyện gì quan trọng thì nhà làm sử chép vào
sách. Mà chép một cách rất vắn tắt cốt để ghi lấy chuyện ấy mà thôi, chứ
không giải thích cái gốc ngọn và sự liên can việc ấy với việc khác là thế nào.
Nhà làm sử lại là người làm quan, vua sai coi việc chép sử, cho nên dẫu thế
nào sự chép sử cũng không được tự do, thường có ý thiên vị về nhà vua,
thành ra trong sử chỉ cần chép những chuyện quan hệ đến nhà vua, hơn là
những chuyện quan hệ đến sự tiến hóa của nhân dân trong nước. Vả, xưa nay
ta vẫn chịu quyền chuyên chế, vẫn cho việc nhà vua là việc nước. Cả nước
chỉ cốt ở một họ làm vua, cho nên nhà làm sử cứ theo cái chủ nghĩa ấy mà
chép sử, thành ra sử đời nào cũng chỉ nói chuyện những vua đời ấy mà thôi.

Bởi vậy xem sử ta thật là tẻ, mà thường không có ích lợi cho sự học vấn là
mấy.
Sử của mình đã không hay, mà người mình lại không mấy người biết sử. Là
vì cái cách học tập của mình làm cho người mình không có thể biết được sử
nước mình. Bất kỳ lớn nhỏ, hễ ai cắp quyển sách đi học thì chỉ học sử
Tàu,chứ không học sử nước nhà. Rồi thơ phú văn chương gì cũng lấy điển
tích ở sử Tàu, chứ chuyện nước mình thì nhất thiết không nói đến. Người
mình có ý lấy chuyện nước nhà làm nhỏ mọn không cần phải biết làm gì. Ấy
cũng là vì xưa nay mình không có quốc văn, chung thân chỉ đi mượn tiếng
người, chữ người mà học, việc gì cũng bị người ta cảm hóa, chứ tự mình thì
không có cái gì là cái đặc sắc, thành ra thật rõ như câu phương ngôn: "Việc
nhà thì nhác, việc chú bác thì siêng!" Cái sự học vấn của mình như thế, cái
cảm tình của người trong nước như thế, bảo rằng lòng vì dân vì nước mở
mang ra làm sao được?
Nhưng dẫu thế nào mặc lòng, nước ta đã có sử ta thì cũng có thể bởi đó mà
biết được những sự đã qua ở nước ta, và có thể bởi đó mà khảo cứu được
nhiều việc quan hệ đến vận mệnh nước mình từ xưa đến nay xoay vần ra làm
sao. Hiềm vì sử nước ta thì làm bằng chữ Nho cả, mà chữ Nho thì từ rày trở
đi chắc rồi mỗi ngày một kém đi. Hiện nay số người đọc được chữ Nho còn
nhiều, mà trong nước còn không có mấy người biết được chuyện nước nhà,
huống chi mai sau này chữ Nho bỏ không học nữa, thì sự khảo cứu về những
việc quan hệ đến lịch sử nước mình sẽ khó biết bao nhiêu!
Nay nhân sự học ở nước ta đã thay đổi, chữ quốc ngữ đã phổ thông cả trong
nước, chi bằng ta lấy tiếng nước nhà mà kể chuyện nước nhà, ta soạn ra bộ
Việt Nam Sử Lược, xếp đặt theo thứ tự, chia ra từng thời đại, đặt thành
chương, thành mục rõ ràng, để ai ai cũng có thể xem được sử, ai ai cũng có
thể hiểu được chuyện, khiến cho sự học sử của người mình được tiện lợi hơn

trước.
Bộ Việt Nam Sử Lược này, soạn giả chia ra làm 5 thời đại: Thời đại thứ nhất
là Thượng Cổ thời đại, kể từ họ Hồng Bàng cho đến hết đời nhà Triệu. Trong
thời đại ấy, từ chương thứ III, bàn về xã hội nước Tàu trước đời nhà Tần,
phần nhiều là những chuyện hoang đường, huyền hoặc cả. Những nhà chép
sử đời trước cũng theo tục truyền mà chép lại, chứ không có di tích gì mà
khảo cứu cho đích xác. Tuy vậy, soạn giả cũng cứ theo sử cũ mà chép lại, rồi
cũng phê bình một đôi câu để tỏ cho độc giả biết rằng những chuyện ấy
không nên cho là xác thực.
Thời đại thứ nhì là Bắc Thuộc thời đại, kể từ khi vua Vũ Đế nhà Hán lấy đất
Nam Việt của nhà Triệu, cho đến đời Ngũ Quí, ở bên ta có họ Khúc và họ
Ngô xướng lên sự độc lập. Những công việc trong thời đại ấy, thì sử cũ của
nước ta chép rất là sơ lược lắm. Vì rằng trong thời đại Bắc Thuộc, người
mình chưa được tiến hóa, sự học hành còn kém, sách vở không có, cho nên
về sau những nhà làm sử của ta chép đến thời đại này cũng không kê cứu
vào đâu được, chỉ theo sử Tàu mà chép lại thôi. Vả, người Tàu lúc ấy vẫn
cho mình là một xứ biên địa dã man, thường không ai lưu tâm đến, cho nên
những chuyện chép ở trong sử, cũng sơ lược lắm, mà đại để cũng chỉ chép
những chuyện cai trị, chuyện giặc giã, chứ các công việc khác thì không nói
đến.
Thời đại Bắc Thuộc dai dẳng đến hơn một nghìn năm, mà trong thời đại ấy
dân tình thế tục ở nước mình thế nào, thì bấy giờ ta không rõ lắm, nhưng có
1 điều ta nên biết là từ đó trở đi, người mình nhiễm cái văn minh của Tàu
một cách rất sâu xa, dẫu về sau có giải thoát được cái vòng phụ thuộc nước
Tàu nữa, người mình vẫn phải chịu cái ảnh hưởng của Tàu. Cái ảnh hưởng
ấy lâu ngày đã trở thành ra cái quốc túy của mình, dẫu ngày nay có muốn trừ
bỏ đi, cũng chưa dễ một mai mà tẩy gội cho sạch được. Những nhà chính trị

toan sự đổi cũ thay mới cũng nên lưu tâm về việc ấy, thì sự biến cải mới có
công hiệu vậy.
Thời đại thứ ba là thời đại Tự Chủ, kể từ nhà Ngô, nhà Đinh cho đến sơ-diệp
nhà Hậu Lê. Nước mình từ thời đại ấy về sau là một nước dộc lập, tuy đối
với nước Tàu vẫn phải xưng thần và chịu cống, nhưng kỳ thực là không ai
xâm phạm đến cái quyền tự chủ của mình. Buổi đầu, nhà Đinh, nhà Lê mới
dấy lên; còn phải xây đắp cái nền tự chủ cho vững bền, phải lo sửa sang việc
võ bị để chống với kẻ thù nghịch, cho nên sự văn học không được mở mang
lắm. Về sau đến đời nhà Lý, nhà Trần, công việc ở trong nước đã thành nền
nếp, kẻ cừu địch ở ngoài cũng không quấy nhiễu nữa, lại có nhiều vua hiền
tôi giỏi nối nhau mà lo việc nước, cho nên từ đó trở đi việc chính trị, việc tôn
giáo và việc học vấn mỗi ngày một khai hóa ra, làm cho nước ta thành một
nước có thế lực, bắc có thể chống được với Tàu, nam có thể mở rộng thêm
bờ cõi. Nhà Lý và nhà Trần lại có công gây nên cái quốc hồn mạnh mẽ,
khiến cho về sau đến đời Trần mạt, nhân khi họ Hồ quấy rối, người Tàu đã
toan đường kiêm tính, người mình biết đồng tâm hiệp lực mà khôi phục lại
giang sơn nhà. Kế đến nhà Lê, trong khoảng một trăm năm về buổi đầu,
nước mình cũng có thể gọi là thịnh trị, nhất là về những năm Quang Thuận
(1460-1469) và Hồng Đức (1470-1497), thì sự văn trị và võ công đã là rực rỡ
lắm. Nhưng về sau gặp những hôn quân dung chúa, việc triều chính đổ nát,
kẻ gian thần dấy loạn. Mối binh đao gây nên từ đó, người trong nước đánh
giết lẫn nhau, làm thành ra nam bắc chia rẽ, vua chúa tranh quyền. Ấy thật là
một cuộc biến lớn ở trong nước vậy.
Thời đại thứ tư là Nam Bắc phân tranh, kể từ khi nhà Mạc làm sự thoán đoạt
cho đến nhà Tây Sơn. Trước thì nam Lê, bắc Mạc, sau thì Nguyễn nam,
Trịnh bắc, sự cạnh tranh càng ngày càng kịch liệt, lòng ghen ghét càng ngày
càng dữ dội. Nghĩa vua tôi mỏng mảnh, đạo cương thường chểnh mảng:
nước đã có vua lại có chúa. Trong Nam ngoài Bắc mỗi nơi một giang sơn,

công việc ở đâu, chủ trương ở đấy. Tuy vậy việc sửa đổi ở ngoài Bắc cũng
có nhiều việc hay, mà việc khai khẩn trong Nam thật là ích lợi. Nhưng cuộc
thành bại ai đâu dám chắc, cơn gió bụi khởi đầu từ núi Tây Sơn, làm đổ nát
cả ngôi vua cùng nghiệp chúa. Anh em nhà Tây Sơn vẫy vùng không được
20 năm, thì bản triều nhà Nguyễn lại trung hưng lên, mà đem giang sơn về
một mối, lập thành cái cảnh tượng nước Việt Nam ta ngày nay vậy.
Thời đại thứ năm là Cận Kim thời đại, kể từ vua Thế Tổ bản triều cho đến
cuộc Bảo Hộ bây giờ. Vua Thế Tổ khởi đầu giao thiệp với nước Pháp Lan
Tây để mượn thế lực mà đánh Tây Sơn. Nhưng về sau vì những vua con
cháu Ngài đổi chính sách khác, nghiêm cấm đạo Thiên Chúa và đóng cửa
không cho ngoại quốc vào buôn bán. Những đình thần thì nhiều người trí lự
hẹp hòi, cứ nghiễm nhiên tự phụ, không chịu theo thời mà thay đổi. Đối với
những nước ngoại dương, thì thường hay gây nên sự bất hòa, làm cho nước
Pháp phải dùng binh lực để bênh vực quyền lợi của mình. Vì những chính
sách ấy cho nên mới thành ra có cuộc Bảo Hộ.
Đại khái đó là những mục lớn trong những phần mà soạn giả đã theo từng
thời đại để đặt ra. Soạn giả đã cố sức xem xét và góp nhặt những sự ghi chép
ở các sách chữ Nho và chữ Pháp, hoặc nhữNg chuyện rải rác ở các dã sử, rồi
đem trích bỏ những sự huyền hoặc đi mà soạn ra bộ sách này, cốt để người
đồng bang ta biết được chuyện nước nhà mà không tin nhảm những sự huyễn
hoặc. Thời đại nào nhân vật ấy và tư tưởng ấy, soạn giả cứ bình tĩnh cố theo
cho đúng sự thực. Thỉnh thoảng có một đôi nơi soạn giả có đem ý kiến riêng
của mình mà bàn với độc giả, thí dụ như chỗ bàn về danh hiệu nhà Tây Sơn
thì thiết tưởng rằng sử là của chung cả quốc dân, chớ không phải riêng cho
một nhà một họ nào, cho nên mới phải lấy công lý mà xét đoán mọi việc và
không vị tình riêng để phạm đến lẽ công bằng vậy.
Độc giả cũng nên biết cho rằng bộ sử này là bộ Sử Lược chỉ cốt ghi chép

những chuyện trọng yếu để hãy tạm giúp cho những người hiếu học có sẵn
quyển sách mà xem cho tiện. Còn như việc làm thành ra bộ sử thật là đích
đáng, kê cứu và phê bình rất tường tận, thì xin để dành cho những bậc tài
danh sau này sẽ ra công mà giúp cho nước ta về việc học sử. Bây giờ ta chưa
có áo lụa, ta hãy mặc tạm áo vải, tuy nó xấu xí nhưng nó có thể làm cho ta
đỡ rét. Nghĩa là ta hãy làm thế nào cho những thiếu niên nước ta ngày nay ai
cũng có thể biết một đôi chút sự tích nước nhà, cho khỏi tủi quốc hồn. Ấy là
cái mục đích của soạn giả, chỉ có thế thôi. Nếu cái mục đích ấy mà có thể tới
được thì tưởng bộ sách này là bộ sách có ích vậy.

Trần Trọng Kim

Trần Trọng Kim
Việt Nam Sử Lược
Nước Việt Nam

1. Quốc Hiệu
2. Vị Trí và Diện Tích
3. Địa Thế
4. Chủng Loại
5. Gốc Tích
6. Người Việt Nam
7. Sự Mở Mang Bờ Cõi
8. Lịch Sử Việt Nam
1. Quốc Hiệu.

Nước Việt Nam ta về đời Hồng Bàng (2897 - 258 trước Tây lịch) gọi là Văn
Lang, đời Thục An Dương Vương (257 - 207 trước Tây lịch) thì gọi là Âu
Lạc. Đến nhà Tần (246 - 206 trước Tây lịch) lược định phía nam thì đặt làm
Tượng Quận, sau nhà Hán (202 trước Tây lịch - 220 sau Tây lịch) dứt nhà
Triệu, chia đất Tượng Quận ra làm ba quận là Giao Chỉ, Cửu Chân và Nhật
Nam. Đến cuối đời nhà Đông Hán, vua Hiến Đế đổi Giao Chỉ làm Giao

Châu. Nhà Đường lại đặt là An Nam Đô Hộ Phủ.
Từ khi nhà Đinh (968 - 980) dẹp xong loạn Thập Nhị Sứ Quân, lập nên một
nước tự chủ, đổi quốc hiệu là Đại Cồ Việt. Vua Lý Thánh Tông đổi là Đại
Việt, đến đời vua Anh Tông, nhà Tống bên Tàu mới công nhận là An Nam
Quốc.
Đến đời vua Gia Long, thống nhất được cả Nam Bắc (1802), lấy lẽ rằng Nam
là An Nam, Việt là Việt Thường, mới đặt quốc hiệu là Việt Nam. Vua Minh
Mệnh lại cải làm Đại Nam.
Quốc hiệu nước ta thay đổi đã nhiều lần, tuy rằng ngày nay ta vẫn theo thói
quen dùng hai chữ An Nam, nhưng vì hai chữ ấy có ngụ ý phải thần phục
nước Tàu, vậy thì ta nên nhất định lấy tên Việt Nam mà gọi nước nhà.
2. Vị Trí và Diện Tích.

Nước Việt Nam ở về phía đông nam châu Á-tế-á, hẹp bề ngang, dài bề dọc,
hình cong như chữ S, trên phía bắc và dưới phía nam phình rộng ra, khúc
giữa miền trung thì eo hẹp lại.
Đông và nam giáp bể Trung Quốc (tức là bể Nam Hải); Tây giáp Ai Lao và
Cao Miên; Bắc giáp nước Tàu, liền với tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây và Vân
Nam.
Diện tích cả nước rộng chừng độ 312.000 ki-lô-mét vuông chia ra như sau
này:

Bắc Việt: 105.000 km2
Trung Việt: 150.000 km2
Nam Việt: 57.000 km2

3. Địa Thế.

Nước ta hiện chia ra làm ba cõi: Bắc Việt, Trung Việt và Nam Việt. Đất Bắc
Việt có sông Hồng Hà (tức là sông Nhị Hà) và sông Thái Bình. Mạn trên gọi
là Thượng Du lắm rừng nhiều núi, ít người ở. Mạn dưới gọi là Trung Châu,
đất đồng bằng, người ở chen chúc đông lắm.
Đất Trung Việt thì chỉ có một giải ở men bờ bể, còn ở trong có núi Trường
Sơn chạy dọc từ Bắc Việt vào gần đến Nam Việt, cho nên người chỉ ở được
mạn gần bể mà thôi.
Đất Nam Việt thì ở vào khúc dưới sông Mê Kông (tức là sông Cửu Long),
lại có sông Đồng Nai chảy ở mé trên, cho nên đất tốt, ruộng nhiều, dân gian
trù phú và dễ làm ăn hơn cả

4. Chủng Loại.

Người Việt Nam có nhiều dân tộc ở, như là ở về miền thương du Bắc Việt
thì có dân Thái, (tức là Thổ), Mường, Mán, Mèo; ở về miền rừng núi Trung
Việt thì có dân Mọi, và Chàm (tức là Hời), ở về miền Nam Việt thì có dân
Mọi, Chàm, Chà Và và Khách, v.v.... Những dân ấy ở trong ba nơi tất cả đến
non một triệu người. Còn thì dân tộc Việt Nam ở hết cả.
Số người Việt Nam ở trong ba nơi có thể chia ra như sau này:
Bắc Việt: 8.700.000 người
Trung Việt: 5.650.000 người
Nam Việt: 4.616.000 người
Cả thảy cộng lại được độ chừng non 19 triệu người. {Số này là theo sách Địa
Lý của ông H. Russier (1939) chép lại chứ không chắc đã đúng số nhất định
của người mình.}

5. Gốc tích.

Theo ý kiến của nhà kê cứu của nước Pháp, thì người Việt Nam và người
Thái đều ở miền núi Tây Tạng xuống. Người Việt Nam theo sông Hồng Hà
lần xuống phía đông nam, lập ra nước Việt Nam ta bây giờ; còn người Thái
thì theo sông Mê Kông xuống, lập ra nước Tiêm La (tức là Thái Lan) và các
nước Lào.

Lại có rất nhiều người Tàu và người Việt Nam nói rằng nguyên khi xưa đất
nước Tàu có giống Tam Miêu ở, sau giống Hán Tộc (tức là người Tàu bây
giờ) ở phía Tây Bắc đến đánh đuổi người Tam Miêu đi, chiếm giữ lấy vùng
sông Hoàng Hà lập ra nước Tàu, rồi dần dần xuống phía nam, người Tam
Miêu phải lẩn núp trong rừng hay là xuống ở miền Việt Nam ta bây giờ.
Những ý kiến ấy là theo lý mà suy ra đó thôi, chứ cũng chưa có cái gì làm
chứng cho đích xác. Chỉ biết rằng người Việt Nam ta trước có hai ngón chân
cái giao lại với nhau, cho nên Tàu mới gọi ta là Giao Chỉ; mà xem các loài
khác, không có loài nào như vậy, thì tất ta là một loài riêng, chứ không phải
là loài Tam Miêu.
Dẫu người mình thuộc về chủng loại nào mặc lòng, về sau người Tàu sang
cai trị hàng hơn một nghìn năm, lại có khi đem sang nước ta hơn bốn mươi
vạn binh, chắc là nói giống cũ của mình cũng đã lai đi nhiều rồi, mới thành
ra người Việt Nam ngày nay.

6. Người Việt Nam.

Người Việt Nam thuộc về loài da vàng, nhưng mà người nào phải đi làm
lụng dầm mưa dãi nắng lắm, thì nước da ngăm ngăm đen, người nào nhàn hạ
phong lưu, ở trong nhà luôn, thì nước da trăng trắng như màu ngà cũ.
Trạc người thì thấp nhỏ hơn người Tàu, mà lăn lẳn con người, chứ không to
béo. Mặt thì xương xương, trông hơi bèn bẹt, trán thì cao và rộng, mắt thì

đen và hơi xếch về đàng đuôi, hai gò má thì cao, mũi hơi tẹt, môi hơi dày,
răng thì to mà lại nhuộm đen. Râu thì thưa mà ít, tóc thì nhiều và dài, đen và
hơi cứng. Dáng điệu đi đứng thì nhẹ nhàng và xem ra bộ vững vàng chắc
chắn.
Áo quần thì dài rộng, đàn ông thì búi tóc và quấn khăn vành rây, áo mặc dài
quá đầu gối, tay áo thì chật, ống quần thì rộng. Đàn bà ở Bắc Việt và phía
bắc Trung Việt thì đội khăn, mà ở chỗ thành thị thì mặc quần, còn ở nhà quê
thì hay mặc váy. Ở phía nam Trung Việt và Nam Việt thì đàn bà hay mặc
quần cả, và búi tóc, chứ không đội khăn bao giờ.
Về đàng trí tuệ và tính tình, thì người Việt Nam có cả các tính tốt và các tính
xấu. Đại khái thì trí tuệ minh mẫn, học chóng hiểu, khéo chân tay, nhiều
người sáng dạ, nhớ lâu, lại có tính hiếu học, trọng sự học thức, quý sự lễ
phép, mến điều đạo đức: lấy sự nhân, nghĩa, lễ, trí, tín làm 5 đạo thường cho
sự ăn ở. Tuy vậy vẫn hay có tính tình vặt, cũng có khi quỷ quyệt, và hay bài
bác nhạo chế. Thường thì nhút nhát, hay khiếp sợ và muốn sự hòa bình,
nhưng mà đã đi trận mạc thì cũng có can đảm, biết giữ kỹ luật.

Tâm địa thì nông nổi, hay làm liều, không kiên nhẫn, hay khoe khoang và ưa
trương hoàng bề ngoài, hiếu danh vọng, thích chơi bời, mê cờ bạc. Hay tin
ma quỷ, sùng sự lễ bái, nhưng mà vẫn không nhiệt tin tông giáo nào cả. Kiêu
ngạo và hay nói khoác, nhưng có lòng nhân, biết thương người và hay nhớ
ơn.
Đàn bà thì hay làm lụng và đảm đang, khéo chân, khéo tay, làm được đủ mọi
việc mà lại biết lấy việc gia đạo làm trọng, hết lòng chiều chồng, nuôi con,
thường giữ được các đức tính rất quý là: tiết, nghĩa, cần, kiệm.

Người Việt Nam từ Bắc chí Nam, đều theo một phong tục, nói một thứ tiếng,
{Tuy rằng mỗi nơi có một ít tiếng thổ âm riêng và cái giọng nói nặng nhẹ
khác nhau, nhưng đại để thì vẫn là một thứ tiếng mà thôi.} cùng giữ một kỹ
niệm, thật là cái tính đồng nhất của một dân tộc từ đầu nước đến cuối nước.

7. Sự Mở Mang Bờ Cõi.

Người nòi giống Việt Nam ta mỗi ngày một nẩy nở ra nhiều, mà ở phía bắc
thì đã có nước Tàu cường thịnh, phía tây thì lắm núi nhiều rừng, đường đi lại
không tiện, cho nên mới theo bờ bể lần xuống phía nam, đánh Lâm Ấp, dứt
Chiêm Thành, chiếm đất Chân Lạp, mở ra bờ cõi bây giờ.
8. Lịch Sử Việt Nam.

Từ khi người Việt Nam lập thành nước đến giờ, kể hàng mấy nghìn năm,
phải người Tàu cai trị mấy lần, chịu khổ sở biết bao nhiêu phen, thế mà sau
lại lập được cái nền tự chủ, và vẫn giữ được cái tính đặc biệt của giống mình,
ấy là đủ tỏ ra rằng khí lực của người mình không đến nỗi kém hèn cho lắm.
Tuy rằng mình chưa làm được việc gì cho vẽ vang bằng người, nhưng mình
còn có thể hy vọng một ngày kia cũng nên được một nước cường thịnh.
Vậy ghi chép những cơ hội gian truân, những sự biến cố của nước mình đã
trải qua, và kể những công việc của người mình làm từ đời nọ qua đời kia, để

cho mọi người trong nước đều biết, ấy là sách Việt Nam sử.
Nay ta nên theo từng thời đại mà chia sách Việt Nam sử ra 5 phần để cho
tiện sự kê cứu.
Phần I: Thượng Cổ thời đại.
Phần II: Bắc Thuộc thời đại.

Phần III: Tự Chủ thời đại.
Phần IV: Nam Bắc Phân Tranh thời đại.

Phần V: Cận Kim thời đại.

Trần Trọng Kim
Việt Nam Sử Lược
Phần I : Thượng Cổ Thời Đại
PI-Chương 1

Họ Hồng-Bàng
(2879-258 trước Tây Lịch)
1. Họ Hồng Bàng
2. Nước Văn Lang
3. Truyện cổ tích về đời Hồng Bàng:
Phù Đổng Thiên Vương
Sơn Tinh Thủy Tinh

1. Họ Hồng Bàng.
Cứ theo tục truyền thì vua Đế Minh là cháu ba đời của vua Thần Nông, đi
tuần thú phương nam đến núi Ngũ Lĩnh (thuộc tỉnh Hồ Nam bây giờ) gặp
một nàng tiên, lấy nhau, đẻ ra người con tên là Lộc Tục. Sau Đế Minh truyền
ngôi lại cho con trưởng là Đế Nghi làm vua phương bắc, và phong cho Lộc
Tục làm vua phương nam, xưng là Kinh Dương Vương, quốc hiệu là Xích
Quỷ.

Bờ cõi nước Xích Quỷ bấy giờ phía bắc giáp Động Đình Hồ (Hồ Nam), phía
nam giáp nước Hồ Tôn (Chiêm Thành), phía tây giáp Ba Thục (Tứ Xuyên),
phía đông giáp bể Nam Hải.
Kinh Dương Vương làm vua nước Xích Quỷ vào quãng năm nhâm tuất
(2879 trước Tây Lịch?) và lấy con gái Động Đình Quân là Long Nữ đẻ ra
Sùng Lãm, nối ngôi làm vua, xưng là Lạc Long Quân.
Lạc Long Quân lấy con gái vua Đế Lai tên là Âu Cơ, đẻ một lần được một
trăm người con trai3. Lạc Long Quân bảo Âu Cơ rằng: "Ta là dòng dõi Long
Quân, nhà ngươi là dòng dõi thần tiên, ăn ở lâu với nhau không được; nay
được trăm con thì nhà người đem 50 đứa lên núi, còn 50 đứa ta đem xuống
bể Nam Hải". Gốc tích truyện này có lẽ là từ Lạc Long Quân về sau, nước
Xích Quỷ chia ra những nước gọi là Bách Việt. Bởi vậy ngày nay đất Hồ
Quảng (tỉnh Hồ Nam, tỉnh Quảng Đông và tỉnh Quảng Tây) còn xưng là đất
Bách Việt. Đấy cũng là một điều nói phỏng, chứ không có lấy gì làm đích
xác được.

2. Nước Văn Lang.
Lạc Long Quân phong cho người con trưởng sang làm vua nước Văn Lang,
xưng là Hùng Vương.
Cứ theo sử cũ thì nước Văn Lang chia ra làm 15 bộ:
1. Văn Lang (Bạch Hạc, tỉnh Vĩnh Yên)
2. Châu Diên (Sơn Tây)

3. Phúc Lộc (Sơn Tây)
4. Tân Hưng (Hưng Hóa - Tuyên Quang)
5. Vũ Định (Thái Nguyên - Cao Bằng)
6. Vũ Ninh (Bắc Ninh)
7. Lục Hải (Lạng Sơn)
8. Ninh Hải (Quảng Yên)
9. Dương Tuyền (Hải Dương)
10. Giao Chỉ (Hà Nội, Hưng Yên, Nam Định, Ninh Bình)
11. Cửu Chân (Thanh Hóa)
12. Hoài Hoan (Nghệ An)
13. Cửu Đức (Hà Tĩnh)
14. Việt Thường (Quảng Bình, Quảng Trị)
15. Bình Văn ( ? )

Hùng Vương đóng đô ở Phong Châu (bây giờ ở vào địa hạt huyện Bạch Hạc,

tĩnh Vĩnh Yên), đặt tướng văn gọi là Lạc Hầu, tướng võ gọi là Lạc Tướng,
con trai vua gọi là Quan Lang, con gái vua gọi là Mị Nương, các quan nhỏ
gọi là Bồ Chính 4. Quyền chính trị thì cứ cha truyền con nối, gọi là Phụ Đạo.
Về đời bấy giờ, sử Tàu có chép rằng năm tân mão (1109 trước Tây lịch), đời
vua Thành Vương nhà Chu, có nước Việt Thường, ở phía nam xứ Giao Chỉ
sai sứ đem chim bạch trĩ sang cống, nhà Chu phải tìm người làm thông ngôn
mới hiểu được tiếng, và ông Chu Công Đán lại chế ra xe chỉ nam để đem sứ
Việt Thường về nước. Vậy đất Việt Thường và đất Giao Chỉ có phải là đất
của Hùng Vương lúc bấy giờ không?
Họ Hồng Bàng làm vua được 18 đời, đến năm quý mão (158 trước Tây lịch)
thì bị nhà Thục lấy mất nước.
Xét từ đời Kinh Dương Vương đến đời vua Hùng Vương thứ 18, cả thảy 20
ông vua, mà tính từ năm nhâm tuất (2879) đến năm quý mão (258 trước Tây
lịch) thì vừa được 2622 năm. Cứ tính hơn bù kém, mỗi ông vua trị vì được
non 150 năm! Dẫu là người đời thượng cổ nữa, thì cũng khó lòng mà có
nhiều người sống lâu được như vậy. - Xem thế thì đủ biết truyện đời Hồng
Bàng không chắc là truyện xác thực.

3. Truyện Cổ Tích Về Đời Hồng Bàng.
Sử chép rằng đời Hùng Vương thứ nhất, người nước Văn Lang làm nghề
chài lưới, cứ hay bị giống thuồng luồng làm hại, vua m